| maleinowy kwas | ||
| najprostszy nienasycony dwukarboksylowy kwas HOOC-CH=CH-COOH; izomer trans zwany jest kwasem fumarowym | ||
| malonowy kwas | ||
| drugi, po kwasie szczawiowym w szeregu homologicznym kwasów dwukarboksylowych: CH2(COOH) | ||
| maltoza | ||
| dwucukier, cukier słodowy, zbudowany z dwóch cząsteczek glukozy, ulega fermentacji alkoholowej | ||
| mannoza | ||
| aldoheksoza, cukier redukujący, ulega fermentacji alkoholowej, | ||
| masa atomowa | ||
| stosunek masy atomu danego pierwiastka do 1/12 masy atomu węgla izotopu 12C. | ||
| masa cząsteczkowa | ||
| suma mas atomowych wszystkich atomów tworzących daną cząsteczkę | ||
| masłowy kwas | ||
| kwas propanokarboksylowy CH3CH2CH2COOH, woń zjełczałego masła pochodzi właśnie od kwasu masłowego | ||
| mazut | ||
| pozostałość po destylacji ropy naftowej, zawiera głównie wielkocząsteczkowe węglowodory; stosowany jako paliwo kotłowe | ||
| mechanika kwantowa | ||
| dział nauki zajmujący się ruchem mikrocząstek, niedostępnych dla bezpośredniej obserwacji. Podstawowym równaniem mechaniki kwantowej jest równanie Schrödingera. Rozwiązaniem równania falowego Schrödingera są funkcje Ψ(x,y,z) określające stan układu. Wartość Ψ2 jest gęstością prawdopodobieństwa znalezienia danej cząstki w objętości V umiejscowionej wokół punktu przestrzeni (x,y,z) | ||
| mer | ||
| podstawowy element składowy polimeru, identyczny co do składu atomowego z cząsteczką monomeru, lecz z powodu związania w makrocząsteczkę posiadający nieco inną strukturę (np. brak wiązania podwójnego). | ||
| mesh | ||
| przybliżony sposób określania stopnia uziarnienia. Określa ilość oczek w sicie przesiewającym, przypadającą na 1 cal bieżący siatki sita. | ||
| metale | ||
| elektrododatnie pierwiastki, które w reakcjach chemicznych wykazują przeważającą tendencję do oddawania elektronów. Fizyczne cechy odróżniające je od niemetali to połysk, kowalność, dobre przewodnictwo elektryczne i cieplne | ||
| metan | ||
| najprostszy węglowodór CH4, gaz błotny, łatwopalny (błękitne ogniki na bagnach, gaz ziemny), z powietrzem tworzy mieszaninę wybuchową | ||
| metanal | ||
| aldehyd mrówkowy, formaldehyd (od formica - mrówka) H2CO, stosowany w postaci 40% wodnych roztworów jako formalina | ||
| metionina | ||
kwas α-amino-γ-metylotiolomasłowy. Aminokwas siarkowy, występuje w zdecydowanej większości białek. Dla organizmów żywych niezbędny składnik, nie może być zastąpiony innymi aminokwasami siarkowymi (jak cysteina i cystyna: α-amino-β-metylotiolopropionowy i bis
(α-amino-β-metylotiolopropionowy)) |
||
| metyl | ||
| grupa —CH3, podstawnik metylowy | ||
| metylen | ||
| rodnik dwuwartościowy CH2; —CH2— , grupa metylenowa | ||
| mezomeria | ||
zjawisko istnienia danego związku (cząsteczki) w wielu nietrwałych, zmieniających się, przechodzących jedna w drugą, strukturach elektronowych
(postaciach mezomerycznych). Istnienie mezomerii zapisujemy kilkoma wzorami strukturalnymi łączonymi podwójną strzałką (tzw. formy graniczne):  |
||
| mgła | ||
| układ koloidalny cieczy w gazie (aerozol) | ||
| miareczkowanie | ||
| metoda analizy ilościowej, polegająca na dodawaniu do roztworu substancji oznaczanej roztworu zawierającego znaną ilość innej substancji, która reaguje z substancją oznaczaną (np. roztwór o znanym stężeniu ługu dodawany do roztworu oznaczanego kwasu, roztwór AgNO3 dodawany do oznaczanego roztworu jonów chlorkowych). W roztworze oznaczanym znajduje się najczęściej wskaźnik zmieniający barwę w momencie całkowitego przereagowania substancji oznaczanej (np. fenoloftaleina w roztworze kwasu zabarwi roztwór w momencie, gdy cały kwas przereaguje z ługiem i nadmiar ługu zmieni pH roztworu na zasadowe). Roztwór miareczkujący dodaje się małymi porcjami, a pod koniec miareczkowania wręcz kroplami (stąd nazwa - dodajemy małe ilości, małe miarki, miareczki roztworu) z biurety, czyli kalibrowanej rurki szklanej z zaznaczoną skalą objętości, zakończonej kranikiem umożliwiającym powolne miareczkowanie. | ||
| micela | ||
| cząstka koloidalna z zaadsorbowaną na powierzchni warstwą jonów i otoczka jonów o przeciwnych znakach, tworzących razem tzw. warstwę dyfuzyjną | ||
| mieszanina nitrująca | ||
| mieszanina stężonego kwasu azotowego(V) i stężonego kwasu siarkowego(VI) służąca do nitrowania (podstawiania grupy nitrowej —NO2) związków organicznych. Kwas siarkowy ułatwia odciągnięcie cząsteczki wody z kwasu azotowego i powstanie jonu nitroniowego NO2+, szczególnie efektywnego w procesie nitrowania | ||
| mineralizacja | ||
| utlenienie związku organicznego, często z udziałem katalizatorów, przeprowadzenie w proste związki nieorganiczne (tlenki, wodę, azot) w celu oznaczenia zawartości niektórych pierwiastków wchodzących w skład cząsteczki. Mineralizacja może być przeprowadzona na sucho (spalanie w wysokiej temperaturze) lub na mokro, poprzez działanie silnymi utleniaczami: kwas nadchlorowy, kwas azotowy, nadtlenek wodoru itp. | ||
| minia ołowiowa | ||
| czerwony pigment o przybliżonym składzie PbO2.2PbO, zawieszona w oleju stanowi dobre zabezpieczenie przeciwkorozyjne | ||
| mleko wapienne | ||
| zawiesina wodorotlenku wapnia w wodzie (roztwór wodny wodorotlenku wapnia nazywamy wodą wapienną) | ||
| mlekowy kwas | ||
| kwas α-hydroksypropionowy: CH3–CH(OH)—COOH, powstaje w mięśniach z zapasowego cukru glikogenu jako produkt przemiany energetycznej w czasie wysiłku ("zakwasy"), powstaje również w mleku w procesie kwaśnienia (stąd nazwa) | ||
| mocznik | ||
| diamid kwasu węglowego, karbamid, występuje w moczu i pocie jako końcowy produkt przemiany białkowej; z kwasem azotowym daje biały osad azotanu mocznika. Kondensacja dwóch cząsteczek mocznika (z wydzieleniem amoniaku NH3) prowadzi do otrzymania biuretu, dimocznika. | ||
| moczowy kwas | ||
końcowy produkt metabolizmu puryn w organizmach żywych, występujący w moczu
 |
||
| mol | ||
| ilość cząsteczek danego związku, równa liczbie Avogadro; ilość substancji, której masa w gramach równa jest liczbowo jej masie cząsteczkowej; gramocząsteczka. Ogólnie miara liczności, ilość elementów równa liczbie Avogadro. | ||
| mutarotacja | ||
| zjawisko zmiany w czasie skręcalności roztworów np. glukozy (więcej) | ||
| mydła | ||
| sole kwasów tłuszczowych. Mydła sodowe i potasowe są rozpuszczalne w wodzie, metali wielowartościowych są w wodzie praktycznie nierozpuszczalne. Mydła sodowe i potasowe powstają podczas reakcji zasadowej hydrolizy tłuszczów (estrów wyższych kwasów tłuszczowych i gliceryny), stąd reakcje zasadowej hydrolizy tłuszczów, a czasem szerzej wszystkich estrów popularnie nazywamy reakcjami zmydlania. |
||