do strony głównej

Jeśli szukasz ogólnej pomocy, chcesz się dowiedzieć, co zrobić, by nauka chemii przestała być zmorą śniąca się po nocach - kliknij na ten link.

Matura z chemii 

Jeśli chcesz kogoś zawiadomić o tej witrynie, wpisz poniżej jego adres e-mail:
Poniżej znajduje się link do strony Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, gdzie znajdziecie wszelkie dane na temat egzaminów i skąd można ściągnąć w postaci plików *.pdf informatory na temat sposobu przeprowadzania egzaminów oraz zakresu obowiązującej wiedzy, koniecznej do zdania tych egzaminów. Tam też w Aktualnościach znajdziecie arkusze maturalne, oraz "oficjalne" odpowiedzi i zasady oceniania. Dla leniuchów, którzy nie lubią szukać w głębi witryn interesujących ich danych, odpowiedni plik dotyczący egzaminu maturalnego z chemii (z roku 2005) znajduje się pod środkowym linkiem poniżej, a pod spodem linki do ściągnięcia plików arkuszy majowej matury wraz z odpowiedziami z mojej witryny (z roku 2005).  
strona Centralnej Komisji Egzaminacyjnej informator maturalny z chemii - plik pdf Adobe Reader do pobrania
ARKUSZ I   +  odpowiedzi, ARKUSZ II  +  odpowiedzi  TABLICE CHEMICZNE 

  (wszystkie pliki w *.pdf)

Dla przyszłych maturzystów poniżej umieszczam link do "mojej pracy maturalnej" (z maja 2005 r.) z krótkimi komentarzami i linkami przy poszczególnych zadaniach - może to im ułatwi  przygotowanie się do własnej matury.

maj 2005

Sam zakres wymaganej wiedzy dla maturzystów zdających maturę z chemii na poziomie rozszerzonym (2005 - gdyby coś się zmieniło - uaktualnię) znajduje się w tabeli poniżej. Przekopiowałem go z materiałów CKE, by zaopatrzyć go w linki do miejsc naszej witryny, w których poruszane są tematy widniejące w informatorze. Mam nadzieję, że pomoże to Wam w szybkim zorientowanie się w poziomie swojej wiedzy chemicznej i pozwoli określić słabe punktu, na które trzeba zwrócić szczególną uwagę przy przygotowywaniu się do matury. W witrynie materiały na dany temat można znaleźć w kilku miejscach, linki nie wyczerpują więc tematu a jedynie służą ułatwieniu nawigacji.

Pamiętaj! To, że wiesz, że konsekwencją  A  jest B, to jeszcze nie wiedza - to dopiero informacja (wiadomości).
Wiedzą będzie wówczas, gdy będziesz znać odpowiedź na pytanie:
dlaczego A wywołuje B. (Popatrz wymagania w cz. II i III).

Proszę jednak pamiętać, że materiały zamieszczone w tej witrynie nie były korygowane pod względem zgodności z materiałem wymaganym na maturze i mogą stanowić jedynie miejsce do łatwego powtarzania materiału i dodatkowe, a nie podstawowe, źródło wiedzy chemicznej . Autor nie ponosi żadnej odpowiedzialności za ewentualne negatywne skutki lenistwa internautów, polegającego na korzystaniu jedynie z jego witryny.

 

Wymagania egzaminacyjne (z chemii) dla poziomu rozszerzonego

I. WIADOMOŚCI I ROZUMIENIE 

Zdający zna, rozumie i stosuje terminy, pojęcia i prawa oraz wyjaśnia procesy i zjawiska:

Standard

 

1) zna i rozumie prawa, pojęcia i zjawiska chemiczne, posługuje się terminologią i symboliką chemiczną związaną z:

Zdający potrafi:

a) budową atomu w jakościowym ujęciu mechaniki kwantowej, izotopami i promieniotwórczością naturalną i sztuczną,

1) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć związanych z budową atomu i układem okresowym pierwiastków;
2) określić na podstawie zapisu ZAE liczbę cząstek elementarnych w atomie i jonie oraz skład jądra atomowego;
3) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć: masa atomowa i masa cząsteczkowa;
4) stosować zasady rozmieszczania elektronów na orbitalach do zapisu konfiguracji elektronowych atomów pierwiastków o Z = 1-40 (zapis pełny, skrócony z symbolem helowca i "klatkowy") oraz ich prostych jonów, ustalić liczbę elektronów walencyjnych;
5) przewidywać typowe stopnie utlenienia pierwiastka na podstawie konfiguracji elektronowej; 
6) określić pozostałe liczby kwantowe związane z główną liczbą kwantową n = l, 2, 3 i opisać stan elektronu w atomie za pomocą liczb kwantowych;
7) określić związek między budową atomu, konfiguracją elektronową a położeniem pierwiastka w układzie okresowym;
8) określić przynależność pierwiastków do bloku s, p, d oraz ustalić położenie pierwiastka w układzie okresowym na podstawie jego konfiguracji elektronowej;
9) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć związanych z naturalnymi przemianami promieniotwórczymi (α, β, γ);
10) wykazać się znajomością pojęć związanych ze sztucznymi przemianami promieniotwórczymi;
11)  porównywać trwałość izotopów promieniotwórczych na podstawie okresów półtrwania;

b) wiązaniami chemicznymi, szybkością reakcji chemicznych i katalizą,

1) określić zmiany elektroujemności pierwiastków w okresach i grupach układu okresowego;
2) określić na podstawie różnicy elektroujemności i liczby elektronów walencyjnych atomów łączących się pierwiastków rodzaj wiązania: wiązanie jonowe, wiązanie kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane, koordynacyjne;
3) określić rodzaje wiązań (wiązania σ, wiązania π) dla typowych cząsteczek nieorganicznych i organicznych;
4) określić kształt prostych cząsteczek związków nieorganicznych i organicznych, wskazując, które z nich są polarne, a które są niepolarne;
5) zapisywać wzory określające budowę typowych związków jonowych (tlenki, wodorotlenki, sole), wzory elektronowe związków kowalencyjnych (typowe cząsteczki homoatomowe i heteroatomowe) oraz węglowodorów z uwzględnieniem wiązań pojedynczych i wielokrotnych;
6) przedstawić przyczyny i sposób tworzenia wiązań wodorowych na przykładzie wody, alkoholi i białek;
7) przewidywać właściwości fizykochemiczne substancji, wynikające z rodzaju występujących w nich wiązań;

c) molem substancji chemicznej,

1) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć: mol, masa molowa, objętość molowa gazów, warunki normalne i warunki standardowe;
2) dokonać interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu molowym, masowym i objętościowym;

d) pierwiastkami i związkami chemicznymi,

1) posługiwać się poprawną nomenklaturą i symboliką chemiczną w odniesieniu do: pierwiastków i ich połączeń z tlenem, połączeń wodoru z azotem, siarką i fluorowcami, wodorotlenków, kwasów nieorganicznych i soli;
2) posługiwać się pojęciem alotropii;
3) zapisywać wzory sumaryczne związków chemicznych na podstawie ich składu i stopni utlenienia łączących się pierwiastków;
4) określić zmienność właściwości kwasowo-zasadowych i utleniająco-redukcyjnych związków chemicznych w zależności od stopnia utlenienia pierwiastka centralnego i jego położenia w układzie okresowym;

e) typami reakcji chemicznych,

1) kwalifikować przemiany chemiczne ze względu na:
- typ procesu (reakcje syntezy, analizy i wymiany oraz substytucji, addycji, eliminacji, kondensacji, polimeryzacji dla substancji organicznych),
- rodzaj reagentów (reakcje cząsteczkowe, jonowe),
- efekty energetyczne (reakcje egzo-i endotermiczne),
- zmianę stopni utlenienia reagentów (reakcje utleniania-redukcji);
2) zaklasyfikować reakcje, przebiegające z udziałem substancji nieorganicznych i organicznych do określonego typu reakcji oraz wskazać różne kryteria klasyfikacji stosowane do określonej reakcji opisanej słownie, graficznie lub za pomocą równania reakcji;
3) przewidywać produkty reakcji na podstawie znanych substratów i typu reakcji chemicznej oraz przewidywać produkty reakcji współbieżnych i reakcji następczych;
4) odróżniać reakcje odwracalne i nieodwracalne na podstawie podanej charakterystyki układu (układ otwarty, zamknięty, izolowany);
5) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
szybkość reakcji chemicznej, równanie kinetyczne, stała szybkości reakcji, energia aktywacji, katalizator, stan i stała równowagi;
6) zapisywać wyrażenie na stężeniową stałą równowagi dowolnej reakcji odwracalnej na podstawie jej równania stechiometrycznego;
7) określić jakościowo skład mieszaniny reakcyjnej;

f) roztworami wodnymi i ich stężeniem oraz układami koloidalnymi,

1) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
rozpuszczanie, rozpuszczalnik, substancja rozpuszczona, roztwór nasycony i nienasycony, rozpuszczalność, stężenie procentowe i stężenie molowe;
2) opisać różnice pomiędzy roztworem właściwym i zawiesiną;
3) zakwalifikować roztwory do roztworów właściwych i układów koloidalnych;
4) podać metody rozdzielenia składników układów homogenicznych i heterogenicznych;

g) elektrolitami, dysocjacją jonową oraz reakcjami, zachodzącymi w roztworach wodnych,

1) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
elektrolit mocny, elektrolit słaby, stopień dysocjacji, stała dysocjacji, iloczyn jonowy wody, skala pH, iloczyn rozpuszczalności;
2) wykazać się znajomością procesów i reakcji zachodzących w roztworach wodnych: dysocjacją elektrolityczna (jonowa), reakcje jonowe (reakcja zobojętnienia, reakcja strąceniowa, hydroliza soli);
3) oszacować moc elektrolitu na podstawie wartości stałej dysocjacji, wartości stopnia dysocjacji (podanych lub wyszukanych);
4) podać wyrażenie na stałą dysocjacji dowolnego słabego kwasu (z uwzględnieniem dysocjacji stopniowej) i słabej zasady;
5) interpretować wartość pH roztworu w odniesieniu do odczynu roztworu i stężenia jonów H+ i OH-;
6) opisać zachowanie wskaźników kwasowo-zasadowych w roztworach o odczynie kwasowym, obojętnym i zasadowym;

h) reakcjami utleniania i redukcji oraz ogniwami galwanicznymi i elektrolizą,

1) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć:
stopień utlenienia, utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja, reakcja utleniania-redukcji, reakcja dysproporcjonowania;
2) określić stopnie utlenienia pierwiastka w jonie i cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego;
3) wskazać utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji;
4) wykazać się znajomością zasad bilansu elektronowego;
5) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć: szereg aktywności metali, półogniwo (elektroda), ogniwo, elektrolizer, potencjał półogniwa, SEM ogniwa, prawa elektrolizy, korozja elektrochemiczna;

i) węglowodorami i ich pochodnymi, szeregiem homologicznym i izomerią związków organicznych;

1) posługiwać się poprawną nomenklaturą węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), grup funkcyjnych i jednofunkcyjnych pochodnych węglowodorów (halogenopochodnych, alkoholi, fenoli, aldehydów, ketonów, amin, kwasów karboksylowych i estrów) oraz najważniejszych dwu funkcyjnych pochodnych węglowodorów;
2) wykazać się znajomością i rozumieniem pojęć związanych z izomerią konstytucyjną (izomeria szkieletowa, podstawienia, grupy funkcyjnej), i konfiguracyjną (izomeria geometryczna "cis-trans" i optyczna);
3) wykazać się rozumieniem pojęć: szereg homologiczny, homolog;
4) narysować wzory izomerów dla węglowodorów zawierających do 10 atomów węgla i wiązania różnej krotności;
5) narysować wzory izomerów różnego typu dla typowych jednofunkcyjnych i wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów;
6) wyprowadzać wzory sumaryczne na podstawie wzorów ogólnych szeregu homologicznego, rysować wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) węglowodorów, stosować wzory ogólne szeregów homologicznych;
7) określać rzędowość atomów węgla;
8) zapisywać wzory półstrukturalne (grupowe) jednofunkcyjnych i wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów;
9) rozpoznawać najważniejsze cukry proste (glukoza, fruktoza) i złożone (sacharoza, maltoza) zapisane za pomocą wzorów Fischera lub Hawortha i napisać ich wzory;
10) rozpoznać w podanych wzorach odpowiednio wiązanie glikozydowe w cukrach i peptydowe w białkach;
11) tworzyć wzory dipeptydów i tripeptydów, powstających z podanych aminokwasów oraz rozpoznać podstawowe aminokwasy w cząsteczkach di- i tripeptydów;
12) wykazać się znajomością źródeł węglowodorów, jednofunkcyjnych i podstawowych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów w przyrodzie;
13) rozpoznać podstawową jednostkę (monomer), tworzącą polimer lub polikondensat oraz narysować fragment łańcucha polimeru lub polikondensatu;

2) opisuje właściwości najważniejszych pierwiastków
i związków chemicznych oraz ich zastosowania:


Zdający potrafi:                                                                           

a) właściwości fizyczne i chemiczne metali i niemetali (Na, K, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, H, O, N, Cl, Br, C, Si, P, S, Cr, Mn, Ag),

1) podać typowe właściwości fizyczne wymienionych metali i niemetali (np. stan skupienie, barwa, połysk, zapach);
2) podać typowe właściwości chemiczne wymienionych pierwiastków, w tym zachowanie wobec:
- tlenu (Na, K, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, Cr, Mn, Ag, C, S, H, P),
- wodoru (N, S, Cl, O, Br),
- wody (Na, K, Mg, Ca, Cl),
- kwasów nieutleniających (metale),
- kwasów utleniających (metale: Cu, Ag, Al, Fe),
- siarki i chloru (metale),
3) opisać zachowanie metalu w roztworze soli innego metalu;
4) opisać metody otrzymywania metali i niemetali w reakcjach: utlenienia-redukcji, elektrolizy;

 b) właściwości fizyczne i chemiczne tlenków wymienionych metali i niemetali, wodorków, wodorotlenków, kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych

1) opisać typowe właściwości fizyczne tlenków metali i niemetali, wodorków wymienionych właściwości fizyczne i chemiczne tlenków wymienionych metali i niemetali, wodorków, wodorotlenków, kwasów i soli, węglowodorów i ich pochodnych, niemetali oraz wodorotlenków, kwasów i soli;
2) opisać typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o l. at. od 1 do 35, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
3) porównać tlenki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, obojętny, amfoteryczny);
4) kwalifikować tlenki pierwiastków o l. at. od 1 do 20 oraz Cr, Cu, Zn, Mn, Fe ze względu na ich zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
5) opisać typowe właściwości chemiczne wodorków niemetali, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
6) opisać typowe właściwości chemiczne wodorotlenków i zasad, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad;
7) opisać typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec: metali, tlenków metali, wodorotlenków, wody i zasad;
8) opisać zachowanie soli wobec wody, kwasów, zasad i metali;
9) zakwalifikować kwasy do odpowiedniej grupy ze względu na ich skład, moc, właściwości utleniające;
10) podać przykłady kwasów i zasad w teorii Arrheniusa i Brønsteda;
11) opisać metody otrzymywania tlenków pierwiastków o l. at. od 1 do 35;
12) opisać metody otrzymywania wodorotlenków, kwasów i soli;
13) określić (jakościowo) tendencję zmian właściwości fizycznych węglowodorów w szeregu homologicznym (np. stan skupienia, temperatura topnienia, temperatura wrzenia, rozpuszczalność) oraz przewidzieć podstawowe cechy fizyczne dowolnie wybranego homologu;
14) opisać typowe właściwości poszczególnych grup węglowodorów i metody ich otrzymywania;
15) opisać typowe właściwości związków organicznych w zależności od podstawnika i rodzaju grupy funkcyjnej w cząsteczce {-X (halogen), -OH, -CHO, =CO, -COOH, -COOR oraz -NH2} oraz metody ich otrzymywania;
16) opisać typowe właściwości prostych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów ze względu na posiadanie określonych grup funkcyjnych (hydroksykwasy, aminokwasy, cukry proste) i metody ich otrzymywania;

c) zastosowania poznanych substancji chemicznych i zagrożenia powodowane niewłaściwym ich wykorzystaniem.

1) opisać zastosowania najważniejszych substancji: metali, niemetali, tlenków, kwasów, zasad, soli i związków organicznych np. węglowodorów (nasyconych, nienasyconych, aromatycznych), alkoholi, aldehydów, ketonów, kwasów karboksylowych, estrów, aminokwasów;
2) opisać przyczyny powstawania najbardziej powszechnych zanieczyszczeń środowiska naturalnego;
3) opisać zagrożenia wynikające z niewłaściwego przechowywania i zastosowania najważniejszych substancji chemicznych;
4) opisać znaczenie i zastosowanie surowców mineralnych;
5) opisać wykorzystanie tworzyw sztucznych w życiu współczesnego człowieka;
6) opisać zagrożenia związane z promieniotwórczością;
7) opisać wpływ różnych czynników na proces koagulacji i denaturacji białek.

3) przedstawia i wyjaśnia zjawiska i procesy chemiczne:

Zdający potrafi:                                                             

a) zapisuje równania reakcji chemicznych w formie cząsteczkowej i jonowej,

1) zastosować prawo zachowania masy, prawo zachowania ładunku oraz zasadę bilansu elektronowego do uzgadniania równań reakcji zapisanych odpowiednio cząsteczkowe i jonowo (także dla reakcji z udziałem związków organicznych);
2) uzupełniać równania reakcji, dobierając brakujące substraty lub produkty;
3) zapisywać równania i przewidywać produkty naturalnych przemian promieniotwórczych (α, β-) oraz sztucznych rekcji jądrowych i  przewidywać ich produkty;
4) zapisać równanie reakcji chemicznej na podstawie słownego lub graficznego opisu przemiany i odwrotnie;
5) zapisać równania reakcji na podstawie podanego ciągu przemian i zaproponować ciąg przemian na podstawie podanego opisu procesu chemicznego;
6) zapisywać równania reakcji ilustrujące zachowanie tlenków pierwiastków o l. at. od 1 do 20 oraz Cr, Cu, Zn, Mn, Fe wobec wody, kwasów i zasad;
7) zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania tlenków wyżej wymienionych pierwiastków w reakcjach: rozkładu termicznego niektórych soli i wodorotlenków oraz utleniania lub redukcji tlenków;
8) zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania kwasów w reakcjach odpowiedniego tlenku z wodą;
9) zapisywać równania reakcji ilustrujące metody otrzymywania wodorotlenków w reakcjach: odpowiedniego tlenku z wodą, metalu aktywnego z wodą, w reakcjach strąceniowych dla wodorotlenków nierozpuszczalnych w wodzie;
10) zapisywać równania reakcji otrzymywania soli np. obojętnych, podwójnych, wodorosoli, hydrosoli;
11) zapisywać równania reakcji ilustrujące zachowanie kwasów w typowych reakcjach z metalami, z tlenkami i z wodorotlenkami oraz z solami innych kwasów;
12) zapisywać równania reakcji świadczące o zasadowym bądź amfoterycznym charakterze danego wodorotlenku (z uwzględnieniem hydrokso-kompleksów);
13) zapisywać równania reakcji uznania substancji za kwas lub zasadę według teorii Arrheniusa i Brønsteda;
14) zapisywać równania reakcji ilustrujące charakter chemiczny związków wodoru z azotem, siarką i fluorowcami;
15) ilustrować równaniami reakcji zachowanie pierwiastków wobec:
- tlenu (Na, K, Mg, Ca, Al, C, Si, P, S, Fe, Cr, Mn),
- wodoru (N, S, Cl, O, Br),
- wody (Na, K, Mg, Ca, Cl),
- kwasów nieutleniających (metale),
- kwasów utleniających (Cu, Ag, Al, Fe),
- roztworów soli (metale),
- siarki i chloru (metale);
16) za pisywać równania reakcji dysocjacji kwasów (z uwzględnieniem dysocjacji wielostopniowej) oraz zasad i soli;
17) ilustrować przebieg reakcji jonowych (reakcje zobojętnienia, wytrącania osadów, hydrolizy soli), wykorzystując równania reakcji zapisane w formie cząsteczkowej, jonowej i skróconej jonowej;
18) zapisywać w formie równań procesy utlenienia i redukcji;
19) zapisywać w formie równań procesy zachodzące na elektrodach w ogniwie;
20) przedstawić przebieg elektrolizy stopionych soli i tlenków oraz roztworów wodnych kwasów, zasad i soli, pisząc odpowiednie równania reakcji elektrodowych;
21) zapisywać równania reakcji dla poszczególnych grup węglowodorów;
22) ustalić produkty reakcji przyłączenia halogenowodorków do niesymetrycznych aikenów;
23) wyjaśnić na prostych przykładach mechanizmy reakcji substytucji, addycji, eliminacji;
24) zapisywać równania reakcji, ilustrujące właściwości związków organicznych w zależności od rodzaju podstawnika i grupy funkcyjnej w cząsteczce {-X (halogen), -OH, -CHO, =CO, -COOH, -COOR oraz -NH2};
25) zapisywać równania reakcji, jakim ulegają pochodne wielofunkcyjne ze względu na posiadanie określonych grup funkcyjnych (proste hydroksykwasy, aminokwasy, cukry proste);
26) ilustrować równaniami reakcji procesy hydrolizy pochodnych węglowodorów (jedno-i wielofunkcyjnych);

b) interpretuje jakościowo i ilościowo równania reakcji chemicznej,

 dokonać interpretacji jakościowej i ilościowej równania reakcji w ujęciu atomowo-cząsteczkowym, jonowym, molowym, wagowym, objętościowym (dla reakcji przebiegających w fazie gazowej);

c) opisuje efekty energetyczne przemian,

1) stosować pojęcia: egzotermiczy, endotermiczny, energia aktywacji do opisu efektów energetycznych przemian;
2) wyjaśnić znaczenie zapisu ΔH>0, ΔH<0;

d) określa czynniki
wpływające na przebieg reakcji chemicznych.

1) określić wpływ różnych czynników na przebieg reakcji chemicznej (temperatura, stężenie substratów, stopień rozdrobnienia substratów, katalizator);
2) określić, na podstawie równania kinetycznego, wpływ stężenia (lub ciśnienia) reagentów na szybkość reakcji chemicznej;
3) wskazać czynniki wpływające na równowagę podanej reakcji odwracalnej.

 

II. KORZYSTANIE Z INFORMACJI 

Zdający wykorzystuje i przetwarza informacje:

Standard

 

1) odczytuje i analizuje informacje przedstawione w formie:

Zdający potrafi:                                                                

a) tekstu o tematyce chemicznej,

dokonać analizy informacji w tekstach o tematyce chemicznej;

b) tablic chemicznych, tabeli, wykresu, schematu, rysunku,

1) odczytywać i interpretować informacje z układu okresowego pierwiastków, tablic chemicznych, wykresów i tablic rozpuszczalności;
2) wytłumaczyć zachowanie metali wobec wody,
roztworów soli innych metali, kwasów na podstawie położenia metalu w szeregu aktywności metali;
3) wykorzystać dane zawarte w tablicach rozpuszczalności do projektowania reakcji strąceniowych;
4) określić moc elektrolitu na podstawie wartości stałej dysocjacji (danej lub wyszukanej) lub podanej wartości stopnia dysocjacji;
5) ocenić zgodność z podaną normą zawartość zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby oraz ocenić ich przydatność do celów spożywczych, higienicznych i technicznych;
6) ocenić wpływ składu zanieczyszczeń powietrza na zmianę odczynu wody deszczowej, wód powierzchniowych i gleby;
7) przewidywać odczyn wodnych roztworów soli;
8) stosować iloczyn rozpuszczalności do przewidywania możliwości strącania osadu;
9) określać odczyn roztworu na podstawie podanych stężeń jonów wodorowych lub wodorotlenkowych;
10) interpretować schematyczne wykresy zmian energii układu w reakcjach egzo- i endotermicznych, stosując pojęcie energii aktywacji;

2) uzupełnia brakujące informacje na podstawie analizy tablic
chemicznych, wykresów, tabel, schematów, rysunków i tekstów,

uzupełnić brakujące dane na podstawie informacji podanych w formie:
- tekstów o tematyce chemicznej,
- rysunków przedstawiających doświadczenia,
- schematów procesów chemicznych,
- wykresów,
- tablic chemicznych,
- tabel;

3) selekcjonuje, porównuje informacje,

dokonać selekcji i analizy informacji podanych w formie:
- tekstów o tematyce chemicznej,
- rysunków przedstawiających doświadczenia,
- schematów procesów chemicznych,
- wykresów,
- tablic chemicznych,
- tabel;

4) przetwarza informacje według podanych zasad:
a) konstruuje schematy, rysunki, tabele, wykresy,

1) konstruować wykresy wg podanych zależności;
2) przedstawiać przebieg doświadczeń w postaci schematycznego rysunku;
3) konstruować tabele prezentujące określone dane;
4) konstruować schematy procesów chemicznych;
5) konstruować schematy ciągów przemian związków organicznych i nieorganicznych prowadzących do otrzymywania różnych produktów;
6) wyjaśnić i przedstawić na wykresie zależność energii układu od czasu reakcji;
7) stosować pojęcie "okres półtrwania" do sporządzania wykresów rozpadu pierwiastków promieniotwórczych i szacowania ilości materiału promieniotwórczego;
8) ilustrować za pomocą wykresu lub interpretować wykres zmian szybkości reakcji odwracalnej w kierunku tworzenia produktów i substratów;

b) formułuje opisy przedstawionych zjawisk, procesów,

1) opisać słowami lub za pomocą rysunku (schematu) przebieg doświadczeń, zjawisk lub procesów;
2) zapisać obserwacje, wynikające z prezentowanych doświadczeń, zjawisk i procesów;

5) wykonuje obliczenia chemiczne:
a) związane z izotopami i przemianami promieniotwórczymi,

1) obliczyć średnią masę atomową pierwiastka na podstawie procentowego składu izotopowego, procentowy skład izotopowy dla pierwiastków występujących w postaci dwóch naturalnych izotopów;
2) obliczyć zmianę masy izotopu promieniotwórczego w określonym czasie, znając jego okres półtrwania;

b) z zastosowaniem
pojęcia mola i objętości molowej, warunków standardowych i warunków normalnych,

1) obliczyć skład procentowy związku chemicznego;
stosować do obliczeń równanie CIapeyrona;
2) wykonać obliczenia chemiczne z zastosowaniem pojęć: masa atomowa, masa cząsteczkowa, mol, masa molowa i objętość molowa gazów;

c) stechiometryczne,

wykonać obliczenia stechiometryczne na podstawie równania reakcji;

d) związane ze stężeniem procentowym i stężeniem molowym roztworu,
z rozpuszczalnością, przeliczaniem stężeń,

1) obliczyć stężenie procentowe i molowe roztworu;
2) obliczyć: masę substancji, rozpuszczalnika i roztworu, objętość rozpuszczalnika i roztworu, gęstość roztworu, mając odpowiednie dane;
3) wykonywać obliczenia związane z rozpuszczalnością;
4) rozwiązywać zadania, dotyczące rozcieńczania, mieszania i zatężania roztworów oraz przeliczać stężenie procentowe na molowe i odwrotnie;

e) związane z SEM ogniwa oraz z zastosowaniem praw elektrolizy,

1) obliczyć SEM ogniwa;
2) stosować prawa elektrolizy do obliczania ilości produktów reakcji elektrodowych;

f) związane ze stałą równowagi, stałą i stopniem dysocjacji, prawem rozcieńczeń Ostwalda, pH roztworu,

1) obliczyć stałą równowagi, stężenia początkowe, stężenia równowagowe reagentów;
2) obliczyć: stopień dysocjacji, stężenie jonów w roztworze, stężenie cząsteczek niezdysocjowanych, stałą dysocjacji, stężenie jonów wodorowych i wodorotlenkowych w roztworach kwasów i zasad, pH wodnych roztworów kwasów i zasad;

g) związane z szybkością reakcji chemicznej,

stosować równanie kinetyczne do obliczeń związanych z szybkością reakcji;

h) związane z efektami energetycznymi przemian.

stosować prawo Hessa do obliczeń efektów energetycznych przemian.

 

III. TWORZENIE INFORMACJI 

Zdający rozwiązuje problemy, tworzy i interpretuje informacje:

Standard

Zdający potrafi:                                                                      

1) wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe w zakresie: podobieństw i różnic we właściwościach
pierwiastków, zależności między budową substancji a jej właściwościami oraz przemian chemicznych,

1) dostrzegać związki przyczynowo-skutkowe
zachodzące w procesach chemicznych w zależności od warunków, w których przebiegają typowe reakcje;
2) wyjaśniać przebieg zjawisk spotykanych w życiu codziennym, posługując się wiedzą chemiczną w korelacji z innymi naukami przyrodniczymi;
3) analizować, interpretować, porównywać dane zawarte w tablicach chemicznych i opracowaniach naukowych lub popularnonaukowych;
4) wyjaśnić właściwości substancji wynikające ze struktury elektronowej drobin;
5) przewidywać kierunek przebiegu reakcji utleniania-redukcji;
6) przewidywać, jak zmieni się położenie stanu równowagi reakcji chemicznej:
- po zmianie stężenia dowolnego reagenta,
- po zmianie ciśnienia, (objętości) dla reakcji przebiegającej w fazie gazowej;
- po ogrzaniu lub ochłodzeniu układu dla reakcji egzotermicznej i endotermicznej;

2) planuje eksperymenty i przewiduje obserwacje,

1) projektować metody rozdzielania składników układów homogenicznych i heterogenicznych;
2) projektować doświadczenia prowadzące do otrzymywania roztworów nasyconych i nienasyconych;
3) zaplanować sposób sporządzania roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym oraz sposób rozcieńczania i zatężania roztworów;
4) projektować doświadczenia ilustrujące różnice w aktywności metali i fluorowców;
5) projektować doświadczenia pozwalające na otrzymywanie tlenków, wodorotlenków, kwasów i soli;
6) projektować doświadczenia pozwalające na określenie charakteru chemicznego tlenków;
7) projektować doświadczenia pozwalające na rozróżnienie roztworów kwaśnych, obojętnych i zasadowych;
8) projektować doświadczenia pozwalające na identyfikację (odróżnienie) węglowodorów różnych typów na podstawie ich właściwości fizykochemicznych;
9) projektować typowe doświadczenia pozwalające na identyfikację (odróżnienie) różnych pochodnych węglowodorów na podstawie ich właściwości fizykochemicznych;
10) projektować doświadczenia pozwalające na wykrywanie alkoholi jedno- i wielowodorotlenowych, fenoli, aldehydów, kwasów, cukrów i białek;
11) projektować doświadczenia otrzymywania węglowodorów, jednofunkcyjnych pochodnych węglowodorów i podstawowych wielofunkcyjnych pochodnych węglowodorów;
12) projektować doświadczenia ilustrujące wpływ różnych czynników na szybkość reakcji chemicznej;
13) projektować doświadczenia prowadzące do zmiany stanu równowagi reakcji chemicznej;
14) projektować ogniwa, w których dana elektroda metaliczna pełni rolę katody lub anody;
15) projektować otrzymywanie różnych substancji w procesach elektrolizy;
16) zaproponować metody zapobiegania korozji elektrochemicznej;
17) projektować doświadczenia ilustrujące wpływ temperatury, ciśnienia, rodzaju rozpuszczalnika (rozpuszczalniki polarne i niepolarne) na rozpuszczalność ciał stałych, ciekłych i gazowych;

3) interpretuje informacje oraz formułuje wnioski i uzasadnia opinie.

1) klasyfikować substancje chemiczne na podstawie opisu reakcji chemicznych lub właściwości fizykochemicznych;
2) wnioskować o typie pochodnej na podstawie opisu wyników reakcji identyfikacyjnych;
3) określić rodzaj produktów powstających w reakcjach hydrolizy związków nieorganicznych i organicznych;
4) wybierać te informacje, które są niezbędne do uzasadniania własnego poglądu;
5) uzasadniać związki przyczynowo-skutkowe pomiędzy prezentowanymi faktami;
6) dokonywać uogólnień i formułować wnioski, układać zwięzłą strukturę wypowiedzi;
7) wykorzystać posiadaną wiedzę do oceny zagrożenia i planowania sposobów przeciwdziałania zagrożeniom dla zdrowia człowieka i środowiska naturalnego.


 do strony głównej