| absorpcja | ||
| zjawisko pochłaniania gazów w cieczy na drodze dyfuzji | ||
| acetal | ||
| związek powstały w reakcji aldehydu z alkoholem o ogólnym wzorze R-CH-(OR')2 | ||
| acetamid | ||
| amid kwasu octowego CH3CO(NH2) | ||
| aceton | ||
| dimetyloketon, produkt utlenienia alkoholu izo- propylowego (II rzędowego); popularny, lotny rozpuszczalnik | ||
| acetylen | ||
| etyn; HCCH, cząsteczka liniowa, potrójne wiązanie między atomami węgla | ||
| acetyl | ||
| rodnik acetylowy; CH3C(O)– | ||
| adsorpcja | ||
| zjawisko zachodzące na granicy faz, polegające na tym, że w warstwie powierzchniowej stężenie pewnego składnika jest większe niż w głębi fazy. Szczególną rolę odgrywa adsorpcja z cieczy lub gazu na ciele stałym (chromatografia cieczowa bądź gazowa). Najtańszym i bardzo skutecznym adsorbentem jest węgiel aktywny. | ||
| aerozol | ||
| układ dwufazowy, mikrokropelki cieczy zawieszone w gazie. Aerozolem jest np. mgła. | ||
| agar | ||
| substancja naturalna (agar-agar), wielocukier złożony z galaktopiranoz, otrzymany z alg morskich. W wodzie nierozpuszczalny, ale pęcznieje, pobierając 29-krotną ilość wody. | ||
| aglikon | ||
| nie cukrowa składowa glikozydów (składnik hydroksylowy) | ||
| akroleina | ||
| aldehyd akrylowy, nienasycony aldehyd powstający w czasie ogrzewania tłuszczu (np. w procesie smażenia), o nieprzyjemnym, duszącym zapachu, toksyczna: CH2-CH-CHO, pochodna aldehydu glicerynowego. | ||
| alanina | ||
| aminokwas, α-aminopropionowy: CH3-CH(NH2)-COOH | ||
| albuminy | ||
| białka proste (proteiny), rozpuszczalne w wodzie | ||
| aldozy | ||
| monocukry redukujące, zawierające w cząsteczce grupę aldehydową | ||
| alkaloidy | ||
| substancje naturalne, pochodzenia roślinnego, zawierają najczęściej heterocykliczny azot. Budowa cząsteczki najczęściej skomplikowana. Odznaczają się charakterystycznym działaniem na organizm ludzki i zwierzęcy (nikotyna, polikarpina, atropina, chinina, morfina, papaweryna, strychnina itp.) | ||
| alkany | ||
| węglowodory nasycone, łańcuchowe i cykliczne o ogólnym wzorze CnH2n+2 (lub CnH2n dla cyklicznych), parafiny (od parum affinis ) | ||
| alkeny | ||
| węglowodory z wiązaniem podwójnym, olefiny, wzór ogólny CnH2n | ||
| alkiny | ||
| węglowodory z wiązaniem potrójnym o wzorze ogólnym CnH2n-2 | ||
| alkil | ||
| rodnik alkilowy, jednowartościowy rodnik powstały przez odjęcie jednego atomu wodoru od węglowodoru alifatycznego (metyl, etyl, izopropyl ...) | ||
| alkohole | ||
| grupa związków organicznych zawierająca alkoholową grupę —OH przyłączoną do węgla łańcucha alifatycznego. C2H5OH; (C6H5)–CH2–OH | ||
| alkoholany | ||
| "sole" alkoholi, wynik działania aktywnego metalu (np. Na) na alkohol. C2H5ONa | ||
| alotropia | ||
| zjawisko występowania danego pierwiastka w dwóch lub więcej postaciach, różniących się przede wszystkim właściwościami fizycznymi | ||
| aluminium | ||
| potoczna nazwa glinu; materiał będący stosunkowo czystą odmiana glinu (>95%) - np. aluminiowe garki | ||
| ałun | ||
| sól złożona, uwodniony siarczan metalu jedno i trójwartościowego, np. ałun glinowo-potasowy KAl(SO4)2.12H2O |
||
| amalgamat | ||
| roztwór metalu w rtęci | ||
| amidy | ||
| pochodne kwasów karboksylowych, zawierające w karboksylu w miejsce grupy hydroksylowej grupę aminową. Grupa amidowa, ze względu na obecność karbonylu różni się znacznie zasadowością od analogicznej grupy aminowej. | ||
| aminy | ||
| związki organiczne zawierające zasadową grupę aminową —NH2, lub pochodną (NHR; NR1R2); organiczne pochodne amoniaku | ||
| amoniak | ||
| NH3, gaz o przenikliwym zapachu, rozpuszczalny w wodzie, gdzie tworzy słabą zasadę amonową (NH4+ + OH-). Otrzymywany w bezpośredniej syntezie N2 i H2 |
||
| anilina | ||
| najprostsza amina aromatyczna, fenyloamina C6H5-NH2; m.in. wyjściowy związek do otrzymywania wielu barwników | ||
| anoda | ||
| elektroda, na której zachodzi proces utleniania | ||
| anomery | ||
| związki izomeryczne o różnych ułożeniach grupy –OH i –H przy C1 w aldozach i C2 w ketozach. Określamy je jako α- i β- izomery (patrz mutarotacja glikozy) | ||
| arabinoza | ||
| cukier prosty, aldopentoza. | ||
| aromatyczny charakter | ||
| charakter chemiczny związków cyklicznych, formalnie nienasyconych, zawierających w pierścieniu sekstet ruchliwych elektronów wiązań typu π. Wykazują cechy charakterystyczne bliższe węglowodorom nasyconym niż nienasyconym (np. bardzo trudno ulegają reakcjom addycji, dość łatwo natomiast reakcjom substytucji, nie odbarwiają wody bromowej). Łatwo ulegają reakcji nitrowania. Pierścień aromatyczny cechuje dość duża elektroujemność, co wpływa na charakter podstawników (np. w fenolu grupa OH jest znacznie bardziej kwaśna niż w alkoholach, natomiast zasadowość grupy NH2 w anilinie jest słabsza niż w metyloaminie). | ||
| arszenik | ||
| tlenek arsenu As2O3, bardzo silna trucizna | ||
| asfalt | ||
| mieszanina nasyconych węglowodorów, ciemna, twarda na zimno a mięknąca i płynąca w podwyższonej temperaturze masa. Stosowana do budowy dróg i uszczelnień budowli. | ||
| askorbinowy kwas | ||
| witamina C. kwas L-askorbinowy. | ||
| asocjacja | ||
| zjawisko łączenia się cząsteczek związku w większe zespoły, agregaty. Najczęściej spowodowane przyciąganiem przeciwnych biegunów dipoli cząsteczkowych, bądź tworzeniem wiązań wodorowych. | ||
| aspiryna | ||
| handlowa nazwa leku, (także polopiryna) - kwas acetylosalicylowy | ||
| Avogadra liczba | ||
| miara liczności, równa ilości cząsteczek w jednej gramocząsteczce N=6,023.1023 | ||
| azbest | ||
| minerał, glinokrzemiany o budowie włóknistej i elastycznych włóknach. Stosowany do niedawna do tworzenia niepalnych materiałów (ubrania, koce) i tanich i trwałych pokryć dachowych (eternit). Ze względu na działanie rakotwórcze mikrowłókienek po dostaniu się do organizmu, zabroniono jego stosowania. | ||
| azeotrop | ||
| mieszanina azeotropowa, mieszanina cieczy o określonym składzie ilościowym i jakościowym (np. 96% etanolu i 4% wody) wykazująca minimum temperatury wrzenia w stosunku do czystych składników i wszystkich innych mieszanin. Skład pary w temperaturze wrzenia nad mieszanina azeotropową jest identyczny jak skład cieczy i mieszaniny azeotropowej z tego powodu nie da się rozdzielić w trakcie destylacji. | ||