dalton
	jednostka masy atomowej (1/12 masy atomu izotopu 12C); około 1,7.10-24 g
Dalton
	Chemik angielski (1766-1844), wprowadził teorię atomowej struktury materii (1803) i na jej podstawie wyjaśnił prawo stałości składu i prawo stosunków wielokrotnych (prawo Daltona).
Daltona prawo
	prawo stosunków wielokrotnych – jeżeli dwa pierwiastki tworzą ze sobą kilka różnych związków, to ilości wagowe jednego z nich przypadające na tę samą ilość drugiego pierwiastka w tych związkach mają się do siebie jak niewielkie liczby całkowite.
defekacja
	wstępna część procesu oczyszczania soku buraczanego w procesie otrzymywania sacharozy. Polega na działaniu na sok z buraków cukrowych wodorotlenkiem wapnia (mlekiem wapiennym) w celu wytrącenia większości zanieczyszczeń.
defekt masy
	różnica między rzeczywistą masą jądra atomowego a jego liczbą masową. Dla pierwiastków o liczbie masowej mniejszej od 20 oraz większej od 180 masy jąder są większe niż ich liczby masowe. Dla pierwiastków z przedziału liczb masowych (20;180) defekt masy ma znak ujemny. Jądra lekkie łącząc się w większe (termojądrowa synteza), oraz jądra ciężkie rozpadając się na lżejsze (rozpad promieniotwórczy) tracą nadmiar masy wypromieniowując odpowiednią porcję energii.
deflegmator
	specjalnej konstrukcji chłodnica zwrotna, w której skrapla się mniej lotna frakcja i zostaje zawrócona do kolby destylacyjnej w czasie destylacji mieszaniny blisko wrzących składników cieczy (np. w procesie oczyszczania etanolu).
dehydratacja
	usunięcie wody. Może dotyczyć zarówno usunięcia wody z kryształu związku uwodnionego (wody związanej fizycznie) jak i usunięcie cząsteczki wody ze związku chemicznego np. poprzez jednoczesne odczepienie grupy OH i atomu wodoru. Dehydratacja związku chemicznego najczęściej wymaga katalizatora i silnego środka odwadniającego (np. stężony kwas siarkowy(VI) lub P2O5) lub wysokiej temperatury.
dehydrogenazy
	enzymy (biokatalizatory) powodujące przeniesienie wodoru
dekantacja
	ostrożne zlanie roztworu znad osadu po procesie sedymentacji (osadzenia się osadu na dnie naczynia). Ma na celu oddzielenie klarownego roztworu od nierozpuszczalnych zanieczyszczeń.
dekstran
	wielkocząsteczkowy polimer glukozy, rozpuszczalny w wodzie, stosowany jako płyn krwiozastępczy
dekstryna
	produkt częściowej hydrolizy skrobi (gotowanie, działanie kwasami), ma właściwości redukujące, składa się z łańcuchów o różnej długości. Klajster.
denaturacja
	denaturacja białek - nieodwracalny proces powodujący zmiany właściwości białek (rozpuszczalności, skręcalności optycznej, zdolności do krystalizacji), polega głównie na zniszczeniu wiązań wodorowych między łańcuchami polipeptydowymi, a tym samym zniszczeniu wewnętrznej struktury białek. Do denaturacji prowadzi podwyższona temperatura, działanie kwasów i zasad i rozpuszczalników organicznych (alkohol etylowy!), detergenty, promieniowanie ultrafioletowe,...
desorpcja
	proces odwrotny do procesu sorpcji (adsorpcji na powierzchni faz lub absorpcji w całej objętości fazy), uwalnianie sorbatu (najczęściej przez podgrzanie).
destylacja
	technika rozdzielania składników mieszaniny cieczy (roztworu cieczy w cieczy) lub uzyskania czystego rozpuszczalnika z roztworu. Polega na przeprowadzeniu w temperaturze wrzenia rozpuszczalnika w stan pary, a następnie po ochłodzeniu tej pary skroplenia go do osobnego naczynia - odbieralnika. W przypadku rozdzielania mieszaniny cieczy wykorzystuje się różnice w lotności (temperaturze wrzenia) poszczególnych składników.
destylacja drewna
	termiczny rozkład drewna, przeprowadzany bez dostępu powietrza. Jako produkty otrzymujemy węgiel drzewny, gaz drzewny oraz destylat ciekły zawierający oprócz wody ok. 10% kwasu octowego, metanol i aceton
destylat
	produkt destylacji, skroplona para znad cieczy poddawanej destylacji
detergenty
	organiczne związki o właściwości obniżania napięcia powierzchniowego wody, ułatwiają tworzenie emulsji
deuter
	izotop wodoru o liczbie masowej 2 (jądro składa się z protonu i neutronu), 21H (lub D). Praktycznie jedyny izotop, który zmienia właściwości związku chemicznego, w cząsteczkach którego zastąpił proton. Cząsteczki związku chemicznego zawierające różne izotopy danego pierwiastka w zasadzie nie różnią się między sobą właściwościami chemicznymi i fizycznymi. Izotopy wodoru stanowią tu wyjątek, ze względu na to że ich masy różnią się znaczne między sobą (biorąc pod uwagę względny wzrost masy)
dezoksy... (lub poprawnie deoksy...)
	... pozbawiony atomu tlenu; przedrostek, mówiący, że związek jest identyczny z wyjściowym, z wyjątkiem jednego atomu tlenu, którego pochodny związek jest pozbawiony (np. ryboza - deoksyryboza)
dializa
	proces dyfuzji jonów i cząstek o niewielkich rozmiarach przez błonę półprzepuszczalną (błonę dializującą) z roztworu koloidalnego do rozpuszczalnika lub roztworu o niższym stężeniu. Sposób oczyszczania roztworów koloidowych, ważny proces w organizmach żywych.
diament
	odmiana alotropowa węgla, naturalny kryształ, minerał o dużej twardości związanej z bardzo regularną budową tetraedryczną.
diastereoizomeria
	zjawisko występowania danego związku w odmianach izomerycznych o różnej skręcalności optycznej, nie będących jednak swymi odbiciami lustrzanymi (enancjomerami). Występuje wśród związków o dwóch i więcej centrach asymetrii (węglach asymetrycznych).
dieny
	olefiny o dwóch wiązaniach podwójnych w cząsteczce, mogą być one izolowane (rozdzielone co najmniej dwoma wiązaniami nasyconymi), skumulowane (dotyczące tego samego atomu węgla czwartorzędowego) lub sprzężone (najważniejsza grupa), gdy wiązania nienasycone rozdziela jedno wiązanie nasycone
dimorfizm
	(odmiana polimorfizmu) występowanie tej samej chemicznie substancji w dwóch odmianach krystalicznych o najczęściej różnych właściwościach fizycznych.
dioksan
	związek pierścieniowy, sześcioczłonowy z dwoma tlenami w strukturze pierścienia. Rozpuszczalnik mieszający się z wodą
diole
	alkohole dwuwodorotlenowe, od zwyczajowej nazwy najprostszego etylenodiolu - glikolu, zwane także ogólnie glikolami (glikol etylowy, propylowy...)
dipol
	układ elektrycznie obojętny, posiadający jednak biegun dodatni, w którym skupiony jest ładunek dodatni i biegun ujemny o ujemnym ładunku, równym co do wielkości bezwzględnej ładunkowi dodatniemu. Dipol opisujemy momentem dipolowym μ, będącym iloczynem odległości biegunów i wartości bezwzględnej ładunku na dowolnym biegunie. Cząsteczki związków chemicznych bardzo często występują w postaci dipoli, ze względu na różną  elektroujemność poszczególnych atomów i związaną z tym nierównomierność w rozłożeniu ładunków w obrębie cząsteczki. Cząsteczki nie będące dipolami, to najczęściej skutek wektorowego zniesienia polaryzacji poszczególnych wiązań w symetrycznie zbudowanej cząsteczce (np. CCl4 czy CO2)
dwójłomność
	zjawisko podwójnego załamania światła w niektórych, nieregularnych kryształach (kalcyt, szpat islandzki). Promień światła w takich kryształach zostaje rozszczepiony na dwa promienie, spolaryzowane w płaszczyznach do siebie prostopadłych (promień zwyczajny i nadzwyczajny)
dwuazowanie
	reakcja między solą nieorganiczną (np. chlorowodorkiem) aminy aromatycznej a kwasem azotowym (III), w efekcie której powstają związki dwuazoniowe, które przez reakcję sprzęgania tworzą liczną grupę barwników dwuazowych. Związki dwuazoniowe są też produktami wyjściowymi do wielu syntez. Reakcja dwuazowania jest reakcją odróżniającą aminy alifatyczne i aromatyczne.
dyfuzja
	samorzutne, spowodowane ruchami translacyjnymi mieszanie się gazów, cieczy lub cząsteczek substancji rozpuszczonej, prowadzące do całkowitego wyrównania stężeń w całej objętości układu. Szybkość dyfuzji zależy od temperatury (szybkość ruchów translacyjnych) i od gradientu stężeń (różnicy stężeń na jednostkę odległości) - prawa Ficka.
dym
	zawiesina cząstek stałych o wymiarach koloidalnych w gazie
dynamit
	nitrogliceryna zmieszana z innymi substancjami, powodującymi że jest w miarę bezpieczna do przechowywania i transportu i wybucha dopiero po zainicjowaniu reakcji. Najczęściej miesza się nitroglicerynę z ziemią okrzemkową.
dysocjacja
	proces rozpadu (odwrotny do asocjacji - łączenia). Mówiąc o dysocjacji mamy najczęściej na myśli dysocjację elektrolityczną, czyli rozpad na jony cząsteczki elektrolitu (dysocjacja elektrolityczna)
dyspergowanie
	proces rozdrabniania
dziegiedź
	produkt suchej destylacji drewna sosnowego; ciemnobrunatna, smolista ciecz o przenikliwym, charakterystycznym zapachu