| palmitynowy kwas | ||
| należący do grupy wyższych kwasów tłuszczowych nasycony kwas C15H31COOH | ||
| papierek uniwersalny | ||
| pasek bibuły nasączony mieszaniną wskaźników pH; zwilżony roztworem badanym wskazuje w przybliżeniu wartość jego pH, przyjmując zabarwienie, które porównuje się ze skalą wzorców (od różnych odcieni czerwonego dla roztworów kwaśnych, poprzez pomarańczowy i żółty do zieleni i fioletu dla zasadowych). Ponieważ obejmuje praktycznie całą skalę pH (1-14) nazwano go uniwersalnym | ||
| parafina | ||
| mieszanina węglowodorów łańcuchowych, nasyconych, o długich łańcuchach. Zawartość związków rozgałęzionych i o krótszych łańcuchach charakteryzuje parafinę ciekłą, parafina stała zawiera głównie łańcuchy nierozgałęzione o ilości węgli >20. | ||
| pasywacja | ||
| metoda ochrony przeciwkorozyjnej metali, polegająca na wytworzeniu na powierzchni metalu cieniutkiej warstewki niereaktywnego związku, najczęściej tlenku (powierzchnie oksydowane). | ||
| Pauliego zakaz | ||
| reguła, mówiąca, że w atomie nie mogą istnieć dwa elektrony o jednakowych wszystkich czterech liczbach kwantowych. Równoważna ze stwierdzeniem, że na konkretnym orbitalu mogą znajdować się co najwyżej dwa elektrony i muszą mieć one przeciwne spiny (więcej) | ||
| Paulinga skala elektroujemności | ||
| umowna skala, liczbowo określająca zdolność atomu danego pierwiastka do przyciągania elektronu wiązania chemicznego. Najmniej elektroujemne metale mają elektroujemność rzędu 0,7-1,5 najbardziej elektroujemny pierwiastek fluor otrzymał wartość 4, zaraz za nim plasuje się tlen z wartością 3,5 zaś pozostałe pierwiastki charakteryzuje elektroujemność z zakresu 1,5-3,0. Znane są też inne skale elektroujemności, minimalnie różniące się wartościami między sobą, wynikłe z innego sposobu ich wyznaczania (Mullikena, Alfreda-Rocha) | ||
| pektyny | ||
| naturalna mieszanina wysokocząsteczkowych policukrów i zestryfikowanych kwasów cukrowych. Z sokiem owoców tworzą żele (bezżelatynowe galaretki owocowe) | ||
| pentozy | ||
| cukry proste o 5 atomach tlenu w cząsteczce, nie ulegają fermentacji alkoholowej (arabinoza, ryboza) | ||
| pepsyna | ||
| enzym soku żołądkowego, konieczny do prawidłowego trawienia białek pokarmowych | ||
| peptydy | ||
| produkty kondensacji α-aminokwasów, oligomery białkowe, zawierają wiązanie peptydowe charakterystyczne dla białek (reakcja biuretowa). | ||
| perhydrol | ||
| 30% roztwór nadtlenku wodoru | ||
| pH | ||
| wskaźnik kwasowości roztworu, co do wartości równy logarytmowi dziesiętnemu z odwrotności wartości molowego stężenia jonów wodorowych w roztworze. Dla obojętnej wody w temp. 25°C wynosi 7 | ||
| piana | ||
| układ dyspersyjny, gaz rozproszony w cieczy | ||
| pierwiastek | ||
| zbiór atomów o takiej samej wartości liczby atomowej | ||
| pięciotlenek fosforu | ||
| P2O5 (w rzeczywistości występuje w cząsteczkach P4O10); bezwodnik kwasu fosforowego, silnie higroskopijny, jeden z lepszych środków suszących stosowanych w eksykatorach; z wodą reaguje bardzo gwałtownie. | ||
| pipeta | ||
| urządzenie służąca do precyzyjnego odmierzania objętości, najczęściej w postaci kalibrowanej rurki, często z dodatkowym zbiorniczkiem. Nazwa stosowana także dla wielu różnych urządzeń o podobnej funkcji lub o podobnym wyglądzie (pipety gazowe, automatyczne, do spalań) | ||
| piroliza | ||
| proces rozkładu pod wpływem ciepła | ||
| piryt | ||
| minerał o składzie FeS2. Podstawowy surowiec do syntezy kwasu siarkowego: (4FeS2 + 15O2 = 2Fe2O3 + 8SO3) powstałe w procesie tzw. wypałki pirytowe używane są do otrzymywania żeliwa |
||
| plazma | ||
| gaz zjonizowany całkowicie (wolne jądra atomowe i elektrony) w temperaturach rzędu dziesiątek tysięcy kelwinów | ||
| podstawienie elektrofilowe | ||
| typ reakcji chemicznej ( SE ) , kiedy czynnik "atakujący" ma duże powinowactwo do elektronów i w "atakowanej" cząsteczce szuka miejsc z ładunkiem ujemnym (np. nitrowanie, gdzie czynnikiem aktywnym jest dodatni jon nitroniowy NO2+) | ||
| podstawienie nukleofilowe | ||
| typ reakcji chemicznej ( SN ), kiedy czynnik "atakujący" ma charakter anionu i w "atakowanej" cząsteczce szuka miejsc z ładunkiem dodatnim (np. zasadowa hydroliza t-butylu (CH3)3C(+)–Br(-) gdzie czynnikiem aktywnym jest grupa –OH o ładunku ujemnym) | ||
| podtlenek azotu | ||
| N2O, gaz podtrzymujący spalanie łatwopalnych materiałów, stosowany czasem do niewielkich znieczuleń, znany jako gaz rozweselający | ||
| polarymetr | ||
| przyrząd do pomiaru wielkości kąta skręcenia płaszczyzny światła spolaryzowanego przez roztwory związków optycznie czynnych. Może służyć np. do oznaczania zawartości sacharozy i posiadać skalę wycechowaną w procentach zawartości cukru - nazywa się wtedy sacharymetrem. | ||
| polichlorek winylu | ||
| PCV, PCW, polimer otrzymany przez polimeryzację chlorku winylu: CH2=CH-Cl, niepalny, odporny chemicznie o bardzo szerokich zastosowaniach praktycznych | ||
| polietylen | ||
| polimer otrzymany przez polimeryzację etylenu CH2=CH2 | ||
| polikondensacja | ||
| polimeryzacja przebiegająca z wydzieleniem prostych produktów ubocznych np. wody lub CO2 | ||
| polimery | ||
| związki powstałe z połączenia wielu jednakowych cząsteczek - monomerów (czasem do polimeryzacji używamy dwóch-trzech różnych cząsteczek, mówimy wówczas o kopolimerach) w makrocząsteczki o właściwościach odbiegających od właściwości wyjściowych monomerów. | ||
| polimorfizm | ||
| zjawisko występowania substancji w kilku odmianach krystalizacyjnych (o różnej budowie kryształów) | ||
| polipeptydy | ||
| cząsteczki powstałe z powiązań cząsteczek aminokwasów wiązaniami peptydowymi, związki kolejnego stopnia powstawania białek (aminokwasy - peptydy - polipeptydy - białka) | ||
| polistyren | ||
| polimer otrzymany przez polimeryzację styrenu - fenyloetenu (C6H5)-CH=CH2. Płyty piankowe o nazwie styropian są odmianą polistyrenu | ||
| potencjał elektrody | ||
| Ponieważ wyznaczenie bezwzględnej wartości potencjału jest niemożliwe (podobnie jak np. bezwzględnej wysokości), za potencjał elektrody przyjmujemy SEM ogniwa zbudowanego z badanej elektrody, w którym drugie półogniwo stanowi normalna elektroda wodorowa. Jeżeli potencjał elektrody został wyznaczony w przypadku, gdy stężenie jonu potencjałotwórczego w roztworze wynosiło 1 mol/dm3 mówimy o potencjale normalnym elektrody. Znając wartość potencjału normalnego elektrody możemy z wzoru Nernsta obliczyć jej potencjał w dowolnych warunkach (potencjał redoks) | ||
| potencjał jonizacyjny | ||
| najniższe napięcie pola elektrycznego wyrażone w woltach (V) potrzebne do oderwania elektronu walencyjnego z atomu. | ||
| powietrze | ||
| średnia "masa cząsteczkowa" powietrza wynosi około 29, skład objętościowy: 78% N2; 21% O2; 1% Ar (skład wagowy: 75,5% N2; 23,2% O2; 1,3% Ar) | ||
| prężność pary | ||
| prężność pary nad cieczą zależy głównie od składu cieczy i temperatury. W identycznej temperaturze ciecze bardziej lotne (eter, aceton) wykazują wyższą prężność pary niż ciecze mało lotne (woda, toluen). Nad roztworem dwóch cieczy o różnej lotności jest więcej pary cieczy bardziej lotnej niż by to wynikało ze składu fazy ciekłej (pary są bogatsze w składnik bardziej lotny niż ciecz). | ||
| promieniotwórczość pierwiastków | ||
| radioaktywność, samorzutny rozpad ciężkiego jądra atomowego, w wyniku którego następuje wypromieniowanie promieni 4α2+ (jądra helu), β- (elektrony), β+ (pozytony) i jednocześnie, w różnym natężeniu, promieniowanie γ (promieniowanie elektromagnetyczne) | ||
| promieniowanie jonizujące | ||
| promieniowanie elektromagnetyczne (rentgenowskie, γ) lub korpuskularne (α, β), które przechodząc przez materię jonizuje cząsteczki na drodze swojego przejścia (więcej) | ||
| przegrupowanie | ||
reakcja chemiczna, w wyniku której zmienia się budowa cząsteczki (inny wzór strukturalny), nie ulega natomiast zmianie jej skład pierwiastkowy (identyczny wzór sumaryczny), np. przegrupowanie pinakolinowe:
 |
||
| punkt izoelektryczny | ||
| pH roztworu, w którym związek będący jednocześnie kwasem i zasadą (np. aminokwasy) nie migruje w polu elektrycznym. W jednakowym stopniu ulegając dysocjacji kwasowej (odłączają proton) co i zasadowej (przyłączają proton), tworzy elektrycznie obojętny jon obojnaczy (-COO- i -NH3+). | ||
| punkt potrójny | ||
| punkt na wykresie zależności temperatury i ciśnienia, określający stan układu jednoskładnikowego, w którym istnieją obok siebie wszystkie trzy fazy: gazowa, ciekła i stała. Dla wody punkt potrójny wynosi p=4,58 mmHg i t=0,01°C | ||