| waga hydrostatyczna Mohra | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| przyrząd do wyznaczania gęstości cieczy. Zawieszony na ramieniu wagi ciężarek zanurzamy w cieczy wzorcowej o znanej gęstości (np. w wodzie) i pokrętłem regulacyjnym tarujemy wagę (doprowadzamy do równowagi). Następnie ciężarek zanurzamy do cieczy badanej i ponownie doprowadzamy do stanu równowagi zawieszając odpowiednie odważniki. Ponieważ używaliśmy do obu "ważeń" ciężarka o tej samej objętości i masie, z prawa Archimedesa możemy obliczyć gęstość cieczy badanej względem wzorcowej. A ponieważ gęstość cieczy wzorcowej znamy, możemy obliczyć bezwzględną gęstość badanej cieczy. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| waga analityczna | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| waga reagująca na różnice masy mniejsze niż 1 mg. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| waga apteczna | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| waga techniczna o czułości 10 mg | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| walerianowy kwas | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| kwas butanokarboksylowy C4H9COOH, występuje w korzeniu kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| walina | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| kwas α-aminowalerianowy; aminokwas występujący w białkach | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wanilina | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
związek nadający zapach wanilii (Vanilla planifolia); aromatyczny związek o funkcji fenolu i aldehydu: |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wapno chlorowane | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| produkt powstający podczas przepuszczania gazowego chlorowodoru nad wapnem gaszonym (Ca(OH)2). Głównym składnikiem jest CaOCl2. Jest silnym środkiem utleniającym, wydziela chlor. Stosowany do bielenia w przemyśle papierniczym i tekstylnym. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wapno gaszone | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wodorotlenek wapnia Ca(OH)2. Nazwa zwyczajowa, wywodząca się z metody otrzymywania: kamień wapienny CaCO3 podczas ogrzewania przechodzi w CaO (z wydzieleniem CO2), który popularnie nazywamy wapnem palonym. Zalany wodą ("zgaszony") przechodzi w wodorotlenek - wapno gaszone. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wapno palone | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| CaO, tlenek wapnia, otrzymywany m.in. przez prażenie ("palenie") węglanu wapnia: CaCO3 ——> CaO + CO2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wartościowość | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| w najprostszym ujęciu liczba atomów jednowartościowego pierwiastka, którą jest w stanie przyłączyć w danym związku atom opisywanego pierwiastka. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| warunki normalne | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| temperatura 273K i ciśnienie 1013 hPa (0°C i 1 atm) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| warunki standardowe | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| temperatura 25°C i ciśnienie 1 atm | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wazelin | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| jednorodna mieszanina stałych i ciekłych nasyconych węglowodorów, produkt przeróbki ropy naftowej | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wersenian | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wersenian dwusodowy, wersenian sodu, sól dwusodowa kwasu wersenowego (EDTA) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| węgiel aktywny | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| bardzo rozdrobniona postać węgla, otrzymana przez prażenie produktów naturalnych (np. drewna). Charakteryzuje się dużą powierzchnią aktywną i służy jako doskonały adsorbent (oczyszczanie powietrza, roztworów do krystalizacji, produktów przemiany bakterii -węgiel medyczny) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| węglan kwaśny | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| sól kwasu węglowego H2CO3, w którym tylko jeden wodór został zobojętniony (zastąpiony metalem), np. NaHCO3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| węgliki | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| bezpośrednie połączenia atomów węgla i metali, najbardziej znany węglik wapnia (CaC2 - karbid), ważne związki z tej grupy to również karborund - SiC, węglik boru - B4C (o twardości zbliżonej do diamentu!), | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| węglowodany | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| historyczna nazwa grupy cukrów o ogólnym wzorze (CH2O)n, co sugerowało, że są to związki węgla i wody | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| węglowodory | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| związki organiczne zbudowane z węgla i wodoru, nasycone i nienasycone, liniowe, rozgałęzione i cykliczne oraz aromatyczne. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| węglowy kwas | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| bardzo słaby kwas powstający w niewielkich ilościach podczas rozpuszczania CO2 w wodzie, H2CO3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wiązanie chemiczne | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| charakterystyczne oddziaływanie, siła wiążąca dwa atomy. Charakter tej siły jest różny i najczęściej niejednorodny. Podstawowa klasyfikacja wyróżnia
parę typów wiązań, wiązania rzeczywiste są najczęściej efektem kilku typów oddziaływań. 1. wiązania atomowe, kowalencyjne, powstają przez nałożenie się orbitali walencyjnych dwóch atomów. Siłą wiążącą jest wspólnota łączącej pary elektronowej, np. H—H; Cl—Cl. O "czystym" wiązaniu atomowym praktycznie można mówić tylko w przypadku wiązania między atomami tego samego pierwiastka. 2. wiązania atomowe spolaryzowane; wiązania atomowe między atomami o różnej elektroujemności. Środek ciężkości ładunku ujemnego między atomami przesunięty jest w kierunku atomu bardziej elektroujemnego. Powstaje moment dipolowy. Główną siłą wiążącą jest nadal wspólnota pary elektronowej. 3. wiązania jonowe, występują przy bardzo dużej różnicy elektroujemności atomów wchodzących w skład wiązania (>1,4). Siłą wiążącą jest tu głównie przyciąganie elektrostatyczne, wspólnota pary elektronowej praktycznie zanika, oba elektrony należą do anionu. 4. wiązania koordynacyjne, występuje wówczas, gdy jeden atom dysponuje wolną parą elektronów, a drugi niezapełnionym orbitalem mogącym tę parę przyjąć. Powstaje wówczas wiązanie o charakterze kowalencyjnym z domieszką oddziaływań elektrostatycznych - para elektronowa jednego atomu zapełnia nałożone na siebie (jak w wiązaniu atomowym) dwa orbitale wiązanych atomów. Wiązanie takie zaznaczamy strzałką od donora elektronów do akceptora. 5. wiązania wodorowe - wiązania o charakterze pośrednim między atomowym, koordynacyjnym i jonowym |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wiązanie peptydowe | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wiązanie występujące w polimerycznych związkach aminokwasów (peptydach, polipeptydach, białkach), łączące poszczególne aminokwasy w reakcji kondensacji zachodzącej z udziałem grupy karboksylowej jednej cząsteczki i aminowej drugiej. Obecność wiązania peptydowego (a więc pośrednio i białka) wykrywa się reakcją biuretową.  |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wiązanie wodorowe | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| słabe wiązanie, pośrednia forma między wiązaniem atomowym a oddziaływaniem międzycząsteczkowym. Występuje między atomem wodoru (stąd nazwa) podstawionym przy atomie silnie elektroujemnego pierwiastka (tlen, azot...) a atomem tego pierwiastka w innej cząsteczce (wiązanie międzycząsteczkowe, rozpadają się w trakcie rozcieńczania roztworu w którym występują) lub w tej samej cząsteczce (wiązania wewnątrzcząsteczkowe, nie reagują na rozcieńczania). | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| widmo | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| zapis(najczęściej graficzny) zmian wielkości absorpcji bądź emisji promieniowania (najczęściej elektromagnetycznego: UV, widzialne, podczerwień, rentgenowskie) w funkcji długości fali (energii) promieniowania. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wilgotność | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wilgotność powietrza: względna zawartość pary wodnej w powietrzu, wyrażona w procentach zawartości pary wodnej w powietrzu w stanie nasycenia w danej temperaturze (100%) wilgotność materiału: procentowa zawartość wody w materiale liczona w stosunku do materiału wilgotnego. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| winowy kwas | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| kwas dwuhyroksybursztynowy, optycznie czynny, ze względu na swą symetrię występuje także w formie optycznie nieczynnego kwas mezo-winowego | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| witaminy | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
grupa substancji organicznych, pochodzących z różnych grup chemicznych i o bardzo różnych właściwościach chemicznych, będących biokatalizatorami koniecznymie do prawidłowego funkcjonowania organizmów. Występują w niewielkich ilościach w produktach naturalnych. Dzielimy je na rozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w tłuszczach:
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| woda amoniakalna | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wodny roztwór amoniaku, roztwór wodorotlenku amonu NH4OH (tylko nikła część rozpuszczonego amoniaku daje wodorotlenek, większośc wystepuje w postaci uwodnionego amoniaku NH3·H2O) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| woda ciężka | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| woda, w budowie której atomy wodoru zastąpiły atomy deuteru (D2O; 2H2O). Jeden z nielicznych przypadków gdy zmiana izotopu pierwiastka powoduje znaczące zmiany w właściwościach substancji (temp. krzepnięcia 3,8°C, temp. wrzenia 101,4°C, d11=1,11 g/cm3). Spowodowane jest to aż 100% zmianą ciężaru atomowego izotopów, gdy w innych przypadkach jest to od paru procent do ułamka procenta | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wodorki | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| bezpośrednie połączenia wodoru i metali mniej elektroujemnych od wodoru. Wodorki stanowią wyjątek, kiedy wartościowość (stopień utlenienia) wodoru przyjmujemy z -1 a nie +1 jak we wszystkich innych związkach wodoru. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wodorotlenki | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| związki jonowe, mogące dysocjować z utworzeniem jonu OH-, lub reagujące z kwasami z utworzeniem z grupy OH i wodoru kwasu - wody i przyłączeniem reszty kwasowej | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wolne rodniki | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ugrupowanie utworzone przez rozerwanie wiązania kowalencyjnego, posiada niesparowany elektron, elektrycznie obojętne ale bardzo reaktywne. Często powstają pod wpływem pochłoniętej energii promieniowania elektromagnetycznego (zakres UV) - reakcje fotochemiczne. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| woski | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| substancje pochodzenia naturalnego o skomplikowanej budowie, głównie estry wyższych kwasów tłuszczowych i wyższych alkoholi oraz czyste kwasy i alkohole, ketony, etery i węglowodory. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wöhlera synteza | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| historyczna, pierwsza synteza związku organicznego (mocznika) z substratów nieorganicznych (1828 rok) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wskaźnik | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| substancja zmieniająca w ściśle określonych warunkach swoje właściwości fizyczne (najczęściej barwę) i służąca do określania np. końca miareczkowania czy przybliżonej wartości pH | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| współstrącanie | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| zjawisko zanieczyszczania kryształów krystalizujących z roztworu innymi substancjami obecnymi w roztworze, najczęściej spowodowane zjawiskiem adsorpcji zanieczyszczeń na powierzchni rosnącego kryształu | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wybuch | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| niekontrolowana reakcja łańcuchowa, rozwijająca się lawinowo i prowadząca do powstania w bardzo krótkim czasie dużej ilości produktów gazowych i wysokiej temperatury, a tym samym wytworzenia wysokiego ciśnienia gazów w centrum reakcji. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wydajność procesu | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| podany w procentach stosunek uzyskanej w praktyce ilości produktu, do ilości, którą teoretycznie można by otrzymać, gdyby reakcja przebiegała całkowicie zgodnie z równaniem stechiometrycznym i do końca. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wymiana jonowa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| proces zachodzący na jonitach, polegający na zastępowaniu jonów jonitu (np. H+) jonami przepuszczanego przez jonit roztworu (np. Ca2+) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wypieranie | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| reakcja polegająca na zastąpieniu w związku jonu "słabszego" jonem silniejszym. Przykładem może być wypieranie metali szlachetnych z ich soli przez metale aktywniejsze (np. wypieranie wodoru z kwasów przez metale stojące w szeregu napięciowym przed wodorem Fe, Mg itp.) wypieranie chlorowców o większej masie atomowej przez chlorowce o masie atomowej mniejszej, lub wypieranie słabszych kwasów przez silniejsze np. wydzielanie się kwasu cyjanowodorowego z cyjanków pod wpływem kwasu solnego. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wysalanie | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wytrącanie osadu z roztworu koloidalnego poprzez dodanie roztworu silnego elektrolitu i zniszczenie tym sposobem ochronnej warstwy miceli koloidalnej | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wzór elementarny | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wzór uzyskany z analizy ilościowej, podaje tylko wzajemny stosunek ilości atomów danego pierwiastka w cząsteczce, nic nie mówi o jej rzeczywistej budowie ani składzie. Znajomość masy cząsteczkowej związku pozwala od wzoru elementarnego przejść do wzoru sumarycznego, określającego rzeczywisty, bezwzględny skład cząsteczki. Natomiast dopiero żmudne i zaawansowane badania fizykochemiczne (głównie spektroskopowe) pozwalają z dość dużym prawdopodobieństwem określić strukturę i przestrzenną budowę cząsteczki. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wzór strukturalny | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| wzór określający sposób powiązania atomów wchodzących w skład cząsteczki. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||